دوغ گاو مسكه گرفته و شربت به و انار و مانند آن بنوشانند . و ايضاً ماء الشعير به آب انار و افشرجات فواكه قابضه دهند و بسا است كه احتياج به سوى تغذيه به بطون گوساله و جدى مخلل افتد . و بدانند كه تا وقتى كه چرك پاك نگردد و علاج ديگر را منفعت نباشد و نه براى استعمال مدملى و چون مدلات استعمال نمايند و مرض در ناحيه‌ى مرى و فم معده باشد بر آن از مغريات مثل صمغ و كتيرا به قدر صالح گذارند و خلط ادويه‌ى مغريه به ادويه‌ى قروح مرى و فم معده نفخ مىكند خواه اين ادويه مدمله باشند يا غير آن بهر آنكه مغريات الصاق او به موضع علت مىنمايند و بعد مدتى جدا مىشوند و آنها قوى مىگردد و به همين جهت استعمال ادويه در قروح فم معده و اعالى آن بعد طعام يابد و گاهى نفع مىكند قروح معده را فلونياى مخدر . و ايضاً اقراص كهربا لا سيما اگر در آنجا قى الدم باشد و جميع ربوب فواكه قابضه آن را نافع است و گاهى رب غافث و رب افسنتين آن را نفع مىكند و چون در معده قروح باشد و بى ضرورت اسهال آوردن افتد واجب است كه اسهال به مثل خيارشنبر نمايند . و اگر از قروح اسهال عارض شود بايد كه به قرص طباشير قابض و ربوب فواكه قابضه به آب پست جو مطبوخ معالجه نمايند . و اگر در اينجا اكله باشد علاجش بدانچه در علاج نفث الدم گذشت بايد كرد و بثور معده را بعد تنقيه به چيزى كه براى اسهال در قروح معده رخصت است انار دانه به مويز و شير به آهن گرم داغ كرده نفع مىكند . و گويند كه انار دانه و مويز آنگاه نفع كند كه بثور مذكور از جنس جرب باشد . و اگر از جنس ثاليل و مانند آن بود و نفع آن در اين اندك باشد . جرجانى گويد كه اگر قروح و بثور در معده تازه ظاهر گردد اول فصد بايد كرد خاصه اگر علامات غلبه‌ى خون ظاهر بود و دوغ ترش كه از شير گاو سياه گرفته باشند به قدر ده استار با يك درم طباشير و يك درم گل سرخ و يك درم تخم حماض سود دارد و اين شربت نافع است شير گاو ده استار نقيع مىنمايد ده استار آب غوره پنج استار هر سه آميخته سنگتاب كنند تا آنكه آب‌ها برود و شير بماند آن را با شربت انار ترش دهند و آن را كه قرحه كهنه شده باشد و اكله گردد اول معده را به جلاب و ماء العسل پاك كنند و نبايد كه قى افتد بهر آنكه معده را ايذا رساند و مضرت آن بزرگتر از منفعت باشد . و اگر كهنه زياده شده باشد و لحم ميت خارج شود بايارج فيقرا آن را پاك كنند و بعد تنقيه دوغ ترش با رب به ترش و رب انار ترش و ماء الشعير به آب انار ترش بايد داد و آن را كه صفرا غالب بود و از فقيان و عطش ايذا يابد ناشتا آب سرد بسيار دهند و بدان قى كنانند . و اگر بر ناشتا قى نتواند كرد و ماء الشعير به آب انار ترش داده بعد آن آب سرد بسيار نوشانيده قى فرمايند و بعد قى دوغ ترش و طباشير و گل ارمنى و گل سرخ دهند . و اگر حاجت به اسهال افتد به مغز فلوس و آب كاسنى كنند و بر معده ضماد از طحلب و تراشه‌ى كدو تر و خطمى و سماق و مازو و گلنار و رامك و گل سرخ و آب برگ خرفه و آب غوره و آب سيب ترش و آب بارتنگ و آب برگ مورد استعمال بايد كرد و اين همه انواع قروح و بثور را نافع است و غذا به بطون گاو و گوشت گوساله به سركه و بطون بز به سركه و مصوص چوزه‌ى مرغ به آب غوره و آب سماق و آب انار ترش و آب ريباس و آب ليمو و ترشى ترنج فرمايند . صاحب جامع و كامل گويند كه چون ورم منفجر شد و مده خارج گرديد صاحب او را شير خرما يا شير بز به قدر ربع رطل به شربت خشخاش يا شربت عناب كه بر آن گل ارمنى و صمغ عربى هر واحد يك درم سوده انداخته باشند بدهند و اين حريره نافع است برنج سفيد مغسول يك جزو جو مقشر كوفته نيم جزو به آب شيرين بپزند تا ابتدا به نضج نمايد بعده نشاسته نيم جزو در آب سبوس گندم سفيد حل كرده بر آن اندازند و بپزند تا حريره گردد و صمغ عربى كتيرا هر واحد يك درم و نيم سوده بر آن ريخته نيم‌گرم بنوشند . و اگر حريره از نشاسته و شيره‌ى خشخاش سفيد مع شير تازه اندك ساخته باشد نافع بود مصنف ترويح گويد كه شير گاو و آب حصرم هر واحد بست درم يا شكر نوشند و غذا بچه‌ى مرغ با زرشك . و اگر با قروح معده قى الدم باشد قرص طباشير به آب بارتنگ و آب سماق بخورند . و اگر قى الدم به آن نباشد و در قرحه چرك و ريم باشد بايد كه آب بارتنگ و آب سماق و ماء العسل و ماء الشعير و جلاب شكر و آب سبوس با نبات بدهند كه اين همه منقيات قروح‌اند . و اگر در آن تآكل و لحم ميت باشد احتياج به استفراغ افتد و از آنچه نفع مىكند آن را خوردن ايارج فيقرا است و حق آن است كه اگر احتياج به استفراغ بود فلوس خيارشنبر در آب كاسنى دهند كه اسهال او بلا اذيت است با وجودى كه آن ملحم است و بعد تنقيه قروم دوغ گاو به رب به دهند و اين دوا نيز بعد نقاى قروخ نافع است گل ارمنى گلناز نشاسته صمغ عربى هر يك سه درم طباشير دم‌الاخوين شلونج مغسول عصاره غافث افسنتين هر واحد يك درم گل سرخ پنج درم حب الآس ورم همه را سائيده سه درم به آب سفرجل يا رب سيب يا رب ريباس بدهند . و اگر طبيعت نرم باشد قرص طباشير رب سيب يا رب به دهند . گيلانى مىنويسد كه اين قرص نافع قروح معده است گل قبرسى صمغ عربى هر واحد پنج درم دم‌الاخوين سه درم باريك سائيده و به آب سرشته قرص سازند و هر روز ده درم به آب خرفه بخورند و به صندل سفيد صندل سرخ گل سرخ گلنار گل ارمنى اقاقيا حضض عصاره الحيه التيس رامك پوست خشخاش در آب مورد و آب برگ انگور و گلاب و آب حى العالم سرشته بر معده ضماد نمايند و غذا در اين مرض برنج مطبوخ مع و خن و پست جو به روغن گل و كعك سوده به قدر بادام بريان و مزوره معمول از برگ حماض و عدس مقشر كه پخته آب از آن بريزند به روغن بادام شيرين و گشنيز تر و خشك سازند و بقله‌ى خرفه و حب الآس تر و